2. Atmosferin Katmanları
a. Troposfer
Troposfer, atmosferin en alt katıdır. Kalınlığı Ekvator'dan kutuplara doğru gittikçe azalır. Ortalama 12 kalınlığında olan Troposfer; Ekvator üzerinde 16 km, 45° enleminde 12 km, kutuplarda ise 8 km'dir.
Örnek Soru
Troposferin kalınlığının Ekvator'da kutuplara göre daha fazla olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
(Öğretmen Seçme Sınavı 2006)
A) Ekvator'da denizlerin çok yer tutması
B) Kutuplarda gaz yoğunluğunun fazla olması
C) Ekvator'da havanın ısınarak yükselmesi
D) Kutuplarda yer çekiminin az olması
Cevap: C
b. Stratosfer
Troposfer'in üst sınırından itibaren 50 km yüksekliğe kadar çıkar. Bu katmanda su buharı olmadığından iklim olayları görülmez. Yatay hava hareketleri görüldüğü için dikey yönde sıcaklık değişimi yok denecek kadar azdır. Ekvator üzerinde sıcaklık -80°C civarında iken, kutuplarda -50°C civarındadır.
Stratosfer'in üst kısmında ozon yoğunluğu artmaktadır. Ozonosfer adı verilen bu kat, yerden 19 - 45 km'ler arasında yer alır. Ozon (O3) gazının en çok yoğunlaştığı kesim olduğundan bu adı almıştır. Güneş'ten gelen ultraviyole (morötesi) ışınları, ozon gazı ile reaksiyona girerek parçalar. Bu şekilde zararlı ışınların Dünya'ya gelmesi engellenmiş olur.
Ekvator ile kutuplar arasındaki sıcaklık farkından dolayı, Ekvator'dan kutuplara doğru kuvvetli hava akımları oluşur. Jet rüzgarları adı verilen bu hava akımlarının saatteki hızları 500 km'ye kadar ulaşır.
c. Mezosfer
Stratosfer'in üst sınırından itibaren 80-90 km yüksekliğe kadar çıkar. Gaz molekülleri seyrektir. Ayrıca atmosfere giren göktaşları bu katmanda sürtünmenin etkisiyle yanmaktadır.
d. Termosfer
Mezosferin üst sınırından itibaren (85 km) başlar ve atmosferin üst sınırı olan 10.000 km yüksekliğe kadar çıkar. Gazlar ultraviyole ışınlarının etkisiyle iyonlarına ayrılmıştır. Sıcaklık 250°C civarındadır. İyon halindeki bu gazlarda elektron alışverişi çok hızlı olduğundan radyo dalgaları bu tabakadan yansıtılır. Aurora ışıkları bu katmanda görülür.
Gaz molekülleri oldukça seyrektir.Bu katmanın üst sınırında yer çekimi oldukça az olduğundan gaz molekülleri uzaya kaçar. Bu nedenle dış sınırı kesin değildir.
a. Troposfer
Troposfer, atmosferin en alt katıdır. Kalınlığı Ekvator'dan kutuplara doğru gittikçe azalır. Ortalama 12 kalınlığında olan Troposfer; Ekvator üzerinde 16 km, 45° enleminde 12 km, kutuplarda ise 8 km'dir.
Troposfer'in şekli Dünya'nın geoit biçimine benzemektedir. Kalınlığının değişmesinin nedeni ise: Ekvator'da ısınan havanın yükselmesi; Kutuplarda soğuyan havanın alçalması Dünya'nın ekseni etrafındaki dönüşüyle, Ekvator'da savrulması kuvvetinin fazla olmasıdır.
Atmosferi oluşturan gazların % 75'i, içerisinde canlıların yaşadığı Troposferde bulunur. Su buharının tamamı burada bulunduğundan iklim olayları ancak bu katta görülür. Yükseldikçe Troposfer'de gaz yoğunluğu azalır. Çünkü yerçekiminin etkisi ile gazlar yere yakın yerlerde daha çok yoğunlaşır.
Troposfer'de yükseldikçe sıcaklık her 200 m'de 1°C azalır. Çünkü Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla ısınır. Ayrıca, sıcaklığı tutan gazların yere yakın kısımında yoğunlaşması ve atmosferin üstten soğuması da bu durumun oluşmasında etkilidir.
Örnek Soru
Troposferin kalınlığının Ekvator'da kutuplara göre daha fazla olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
(Öğretmen Seçme Sınavı 2006)
A) Ekvator'da denizlerin çok yer tutması
B) Kutuplarda gaz yoğunluğunun fazla olması
C) Ekvator'da havanın ısınarak yükselmesi
D) Kutuplarda yer çekiminin az olması
Cevap: C
b. Stratosfer
Troposfer'in üst sınırından itibaren 50 km yüksekliğe kadar çıkar. Bu katmanda su buharı olmadığından iklim olayları görülmez. Yatay hava hareketleri görüldüğü için dikey yönde sıcaklık değişimi yok denecek kadar azdır. Ekvator üzerinde sıcaklık -80°C civarında iken, kutuplarda -50°C civarındadır.
Stratosfer'in üst kısmında ozon yoğunluğu artmaktadır. Ozonosfer adı verilen bu kat, yerden 19 - 45 km'ler arasında yer alır. Ozon (O3) gazının en çok yoğunlaştığı kesim olduğundan bu adı almıştır. Güneş'ten gelen ultraviyole (morötesi) ışınları, ozon gazı ile reaksiyona girerek parçalar. Bu şekilde zararlı ışınların Dünya'ya gelmesi engellenmiş olur.
Ekvator ile kutuplar arasındaki sıcaklık farkından dolayı, Ekvator'dan kutuplara doğru kuvvetli hava akımları oluşur. Jet rüzgarları adı verilen bu hava akımlarının saatteki hızları 500 km'ye kadar ulaşır.
c. Mezosfer
Stratosfer'in üst sınırından itibaren 80-90 km yüksekliğe kadar çıkar. Gaz molekülleri seyrektir. Ayrıca atmosfere giren göktaşları bu katmanda sürtünmenin etkisiyle yanmaktadır.
d. Termosfer
Mezosferin üst sınırından itibaren (85 km) başlar ve atmosferin üst sınırı olan 10.000 km yüksekliğe kadar çıkar. Gazlar ultraviyole ışınlarının etkisiyle iyonlarına ayrılmıştır. Sıcaklık 250°C civarındadır. İyon halindeki bu gazlarda elektron alışverişi çok hızlı olduğundan radyo dalgaları bu tabakadan yansıtılır. Aurora ışıkları bu katmanda görülür.
Gaz molekülleri oldukça seyrektir.Bu katmanın üst sınırında yer çekimi oldukça az olduğundan gaz molekülleri uzaya kaçar. Bu nedenle dış sınırı kesin değildir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder