Dünya'da, diğer gezegenlerden farklı olarak yaşam bulunmasının nedeni etrafını saran atmosferdir. İklim ve hava olaylarının görülmesi ile yeryüzünde yaşamın bulunmasını sağlayan faktör atmosferin varlığıdır. Atmosfer; yerçekiminin etkisiyle yeryüzünü çepeçevre saran gaz kütlesidir.
Eski Yunancada atmos: nefes, hava sphere: küre demektir. Atmosfer ise nefes küre ya da hava küre anlamına gelir.
1. Atmosferin Özellikleri
a. Atmosferin Bileşimi
Atmosfer; azot (% 78), oksijen (% 21) CO₂ (karbondioksit), su buharı, argon, neon, metan, kripton ve hidrojen gibi diğer gazlardan (% 1) oluşur.
Azot ve oksijenin atmosferdeki oranı sabittir. Ancak CO₂ VE su buharının miktarı bulundukları yere, zamana ve iklim şartlarına göre değişir.
Azot (N)
Yaşamın temel kaynaklarından biridir. Bitkilerin ihtiyacı olan besin maddesi olarak önemlidir. Oksijen (O) ise canlıların solunumları ve maddelerin yanması için gerekli bir gazdır.
Karbondioksit
Havada çok az miktarda (% 0 - 0,03) bulunmasına karşın, iklim olayları üzerinde önemli etkide bulunur. Karbondioksit atmosferin güneş ışınlarını emme ve saklama kabiliyetini arttırır. Miktarının artması sıcaklığın artmasına, azalması sıcaklığın düşmesine neden olur. Jeolojik devirler boyunca CO₂ miktarının değişmesi iklim değişimlerini etkilemiştir.
Su Buharı (H₂O)
Miktarları sıcaklığa, yer ve zamana bağlı olarak en fazla değişen gazdır. Bu miktar yerden yükseldikçe, kıyıdan uzaklaştıkça ve Ekvator'dan kutuplara doğru gittikçe azalır.
Örnek Soru
Aşağıdakilerden hangisi atmosferde her zaman bulunan ve miktarı değişen gazlardan biridir?
(Öğretmen Seçme Sınavı 2006)
A) Helyum B) Oksijen C) Karbondioksit D) Neon
b. Atmosferin Etkileri
Eski Yunancada atmos: nefes, hava sphere: küre demektir. Atmosfer ise nefes küre ya da hava küre anlamına gelir.
1. Atmosferin Özellikleri
a. Atmosferin Bileşimi
Atmosfer; azot (% 78), oksijen (% 21) CO₂ (karbondioksit), su buharı, argon, neon, metan, kripton ve hidrojen gibi diğer gazlardan (% 1) oluşur.
Azot ve oksijenin atmosferdeki oranı sabittir. Ancak CO₂ VE su buharının miktarı bulundukları yere, zamana ve iklim şartlarına göre değişir.
Azot (N)
Yaşamın temel kaynaklarından biridir. Bitkilerin ihtiyacı olan besin maddesi olarak önemlidir. Oksijen (O) ise canlıların solunumları ve maddelerin yanması için gerekli bir gazdır.
Karbondioksit
Havada çok az miktarda (% 0 - 0,03) bulunmasına karşın, iklim olayları üzerinde önemli etkide bulunur. Karbondioksit atmosferin güneş ışınlarını emme ve saklama kabiliyetini arttırır. Miktarının artması sıcaklığın artmasına, azalması sıcaklığın düşmesine neden olur. Jeolojik devirler boyunca CO₂ miktarının değişmesi iklim değişimlerini etkilemiştir.
Su Buharı (H₂O)
Miktarları sıcaklığa, yer ve zamana bağlı olarak en fazla değişen gazdır. Bu miktar yerden yükseldikçe, kıyıdan uzaklaştıkça ve Ekvator'dan kutuplara doğru gittikçe azalır.
Örnek Soru
Aşağıdakilerden hangisi atmosferde her zaman bulunan ve miktarı değişen gazlardan biridir?
(Öğretmen Seçme Sınavı 2006)
A) Helyum B) Oksijen C) Karbondioksit D) Neon
b. Atmosferin Etkileri
- İçinde yaşam için gerekli olan gazlar bulunur.
- Güneş'ten gelen enerjinin uzaya yansımasını engeller.
- Doğrudan Güneş'i görmeyen yerlerin de aydınlık olmasını sağlar.
- Gece ile gündüz arasında sıcaklık farkının artmasını engeller.
- Güneşten gelen zararlı ışınları tutar.
- Sesi iletir.
- İklim olayları meydana gelir.
- Meteorların parçalanmasını sağlayarak yere ulaşmasına engel olur.
c. Atmosferde Sıcaklık Değişimi
Troposfer yerden yansıyan ışınlarla ısındığı için yükseklik arttıkça sıcaklık düşer. Troposferin üst kısmında -40 °C'ye düşen sıcaklık, Stratosferin üst sınırında tekrar 0°C'ye yükselir. Mezosfer'de -80°C'ye düşerken Termosferde tekrar 60°C'ye çıkar.
d. Atmosferde Yoğunluk Değişimi
Atmosfer içerisinde yerden yükseldikçe atmosferin yoğunluğu azalır. Örneğin deniz seviyesinde bulunan her 10.000 hava molekülüne karşılık, yerden 300 km yükseklikte yalnızca 1 hava molekülü bulunur.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder